Bỏ qua đến nội dung

Tầm vóc chiến thắng Vạn Tường - Bản anh hùng ca bất khuất nơi gành biển Bình Sơn

Diễn ra trong hai ngày 18 và 19 tháng 8 năm 1965 tại vùng ven biển xã Bình Hải, chiến thắng Vạn Tường của quân và dân xứ Quảng đã bẻ gãy cuộc tiến công hiệp đồng quy mô lớn, mở đầu cao trào chiến đấu bảo vệ nền độc lập và thống nhất đất nước.

NSSC Quảng NgãiĐăng: Cập nhật lần cuối: 16 phút đọc

Tượng đài và khuôn viên Bảo tàng kỷ niệm chiến thắng Vạn Tường tại xã Bình Hải huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi

Trong biên niên sử nghệ thuật quân sự Việt Nam hiện đại thế kỷ XX, chiến thắng Vạn Tường tại vùng gành biển phía đông bắc tỉnh Quảng Ngãi là trận đọ sức mang tầm vóc chiến lược giải đáp câu hỏi lịch sử của cả dân tộc. Dựa vào hệ thống công sự làng chiến đấu vững chắc cùng lối đánh cận chiến mưu trí, cán bộ chiến sĩ Trung đoàn 1 Quân khu 5 và dân quân du kích địa phương đã làm thất bại hoàn toàn kế hoạch bao vây của đối phương.

Tiêu chí hồ sơ lịch sửNội dung thông tin bách khoa chính thống
Tên gọi sự kiện lịch sửTrận chiến thắng Vạn Tường (Mốc son mở đầu cao trào thắng Mỹ năm 1965)
Thời gian diễn ra trận đánhNgày 18 và ngày 19 tháng 8 năm 1965 (trọng tâm trong ngày 18 tháng 8 năm 1965)
Không gian địa lý chiến trườngThôn Vạn Tường, thôn Lộc Tự, An Cường, đồi Ngọc Hương (xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi)
Bối cảnh chiến dịch đối phươngCuộc hành quân Ánh sáng sao (cuộc hành quân Starlite) quy tụ 9.000 quân thủy - lục - không quân
Lực lượng tham gia chiến đấuTrung đoàn 1 Quân khu 5 (Trung đoàn Ba Gia), Đại đội 21 tỉnh Quảng Ngãi và du kích huyện Bình Sơn
Chỉ huy quân sự tiêu biểuTư lệnh kiêm Chính ủy Quân khu 5 Chu Huy Mân, Trung đoàn trưởng Lê Hữu Trữ, Chính ủy Nguyễn Đình Trọng
Kết quả tác chiến trên chiến trườngLoại khỏi vòng chiến đấu khoảng 900 binh lính đối phương, bắn cháy 22 xe tăng và xe bọc thép M113, hạ 13 máy bay
Cấp độ xếp hạng di sảnDi tích lịch sử cấp Quốc gia Địa điểm Chiến thắng Vạn Tường (công nhận năm 1982)
Công trình bảo tồn trung tâmBảo tàng Chiến thắng Vạn Tường, Tượng đài Vạn Tường và cụm di tích xe tăng tại thôn Lộc Tự

Bối cảnh lịch sử trước khi diễn ra chiến thắng Vạn Tường

Mùa hè năm 1965 đánh dấu một bước ngoặt đầy thử thách đối với cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập dân tộc tại miền Nam Việt Nam khi chiến lược Chiến tranh đặc biệt bị phá sản hoàn toàn sau hàng loạt thất bại tại Bình Giã, Đồng Xoài và đặc biệt là chiến thắng Ba Gia năm 1965 tại Sơn Tịnh Quảng Ngãi.

Vị thế bán đảo Vạn Tường ven biển Bình Sơn

Thôn Vạn Tường thuộc xã Bình Hải, huyện Bình Sơn là một vùng đất ven biển nằm ở phía đông bắc tỉnh Quảng Ngãi, cách căn cứ quân sự liên hợp Chu Lai của lính thủy đánh bộ Mỹ chỉ khoảng mười bảy kilômét về phía đông nam và nằm gần danh thắng địa chất mũi Ba Làng An Bình Sơn nhìn ra huyện đảo Lý Sơn. Địa hình khu vực Vạn Tường có chiều dài khoảng sáu kilômét, chiều rộng khoảng bốn kilômét, ba mặt giáp biển Đông và sông Trà Bồng, phía tây là dãy đồi đất đỏ thấp lượn sóng như đồi Ngọc Hương, đồi tranh nối tiếp những thôn xóm trù phú gồm thôn Lộc Tự, thôn An Cường, thôn Phước Thiện với những lũy tre gai dày đặc và hệ thống giao thông hào kiên cố của làng kháng chiến.

Vào trung tuần tháng 8 năm 1965, sau khi lập công xuất sắc trong trận Ba Gia hồi tháng 5 năm 1965, Trung đoàn 1 Quân khu 5 (còn gọi là Trung đoàn Ba Gia anh hùng) do Trung đoàn trưởng Lê Hữu Trữ và Chính ủy Nguyễn Đình Trọng chỉ huy đang tạm dừng chân củng cố lực lượng, huấn luyện và giúp dân thu hoạch mùa màng tại các thôn thuộc xã Bình Hải và Bình Hòa, huyện Bình Sơn. Phát hiện sự hiện diện của đơn vị chủ lực Quân khu 5 ngay sát sườn phía nam căn cứ Chu Lai, Bộ Tư lệnh lính thủy đánh bộ Mỹ tại Đà Nẵng đã quyết định mở cuộc hành quân quy mô lớn đầu tiên trên bộ tại Việt Nam mang mật danh cuộc hành quân Starlite (Ánh sáng sao) nhằm hợp vây tiêu diệt gọn Trung đoàn 1 và xóa sổ khu căn cứ du kích ven biển Bình Sơn.

Âm mưu hợp vây trong cuộc hành quân Starlite

Để đảm bảo thắng lợi tuyệt đối cho trận ra quân quy mô lớn đầu tiên của lực lượng viễn chinh trên chiến trường miền Nam, Bộ Chỉ huy quân sự Mỹ đã huy động vào cuộc hành quân Starlite một lực lượng binh hỏa lực áp đảo chưa từng có tại một địa bàn cấp xã. Tổng quân số tham gia cuộc hành quân lên tới khoảng chín ngàn quân thuộc Sư đoàn 3 Lính thủy đánh bộ tinh nhuệ và một số đơn vị phối thuộc, được sự yểm trợ tối đa của hơn một trăm máy bay lên thẳng (trực thăng chở quân và trực thăng vũ trang), bảy mươi máy bay phản lực chiến đấu, sáu tàu đổ bộ lớn cùng năm tàu khu trục và tuần dương hạm của Hạm đội 7 ngoài khơi biển Vạn Tường và hơn một trăm xe tăng M48, xe bọc thép M113 lội nước.

Kế hoạch tác chiến của đối phương trong ngày 18 tháng 8 năm 1965 được thiết kế theo chiến thuật bao vây hợp kích ba chiều hiện đại gồm đường biển, đường không và đường bộ nhằm khóa chặt mọi ngả đường rút lui của Trung đoàn 1 Quân khu 5. Theo đó, từ sáng sớm, lực lượng thủy quân lục chiến cùng xe tăng, xe bọc thép sẽ từ tàu đổ bộ đánh thốc từ bãi biển An Cường – Vạn Tường lên phía tây; đồng thời từng đoàn máy bay trực thăng sẽ đổ quân thẳng xuống các điểm cao đồi Ngọc Hương, Bình Thạnh, Hòa Vinh ở phía tây và tây nam để hình thành bức tường thép ép chặt lực lượng cách mạng vào khu vực thôn Lộc Tự và bãi biển để tiêu diệt bằng hỏa lực pháo hạm và không quân, ngăn chặn khả năng tạo nên một trận thắng mới của quân dân Quảng Ngãi.

Tượng đài Chiến thắng Vạn Tường uy nghiêm vươn cao tại xã Bình Hải huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi
Tượng đài Chiến thắng Vạn Tường uy nghiêm vươn cao tại xã Bình Hải huyện Bình Sơn tỉnh Quảng Ngãi

Diễn biến tác chiến làm nên chiến thắng Vạn Tường

Dù phải đối mặt với một cuộc tiến công bất ngờ có ưu thế tuyệt đối về binh lực, xe tăng thiết giáp và pháo hạm ngay trên địa hình hẹp ven biển, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 1 Quân khu 5 cùng Đại đội 21 bộ đội địa phương và dân quân du kích xã Bình Hải đã biến từng lũy tre làng, từng đoạn giao thông hào thành trận địa kiên cường, làm nên chiến thắng Vạn Tường vang dội.

Trận đánh bẻ gãy mũi đổ bộ sáng 18 tháng 8

Rạng sáng ngày 18 tháng 8 năm 1965, sau hàng loạt đợt pháo kích dữ dội từ các tàu chiến ngoài khơi và máy bay ném bom xuống dọc bờ biển xã Bình Hải, hàng chục tàu há mồm bắt đầu mở cửa đổ bộ các đại đội lính thủy đánh bộ cùng đoàn xe tăng M48 và xe bọc thép M113 lội nước tiến lên bãi biển An Cường và thôn Vạn Tường.

Tại hướng bãi biển An Cường và khu vực thôn Lộc Tự, các chiến sĩ Tiểu đoàn 60 và Tiểu đoàn 45 thuộc Trung đoàn 1 cùng du kích xã Bình Hải đã thực hiện kỷ luật bí mật ngụy trang nghiêm ngặt, chờ cho đội hình xe tăng và bộ binh đối phương tiến vào thật gần cách chiến hào chỉ vài chục mét mới đồng loạt nổ súng.

Những đợt phản kích quyết liệt tại thôn Lộc Tự

Sang buổi trưa và chiều ngày 18 tháng 8 năm 1965, để cứu nguy cho cánh quân đổ bộ đường biển đang bị ghìm chặt trước chiến hào thôn Lộc Tự, chỉ huy cuộc hành quân Starlite đã tung thêm lực lượng dự bị chiến dịch cùng hàng chục xe tăng M48 và xe bọc thép M113 mở nhiều đợt tiến công ồ ạt từ hướng nam và hướng tây nam nhằm hợp điểm tại trung tâm xã Bình Hải.

Khi đoàn xe cơ giới và bộ binh đối phương tiến sâu vào khu vực gò đất giữa thôn Lộc Tự và Nam Yên, các tổ chiến đấu gồm ba người của bộ đội chủ lực và du kích đã bất ngờ từ các ngách hào mật xuất kích đánh tạt sườn, dùng thủ pháo và súng B40 tiêu diệt từng chiếc xe tăng đi đầu, khiến cả đoàn xe phía sau ùn tắc và trở thành mục tiêu cho súng cối của ta bắn cấp tập.

Nghệ thuật quân sự đặc sắc trong chiến thắng Vạn Tường

Thành công vang dội của chiến thắng Vạn Tường trước một đối thủ có trang bị vũ khí tối tân bậc nhất thế giới đã kết tinh những bài học vô giá về nghệ thuật tác chiến cận chiến và sự hiệp đồng binh chủng của lực lượng vũ trang giải phóng miền Nam.

Sáng tạo lối đánh gần bám thắt lưng đối phương

Điểm sáng chói lọi nhất về nghệ thuật quân sự làm nên chiến thắng Vạn Tường chính là sự vận dụng sáng tạo lối đánh gần — được đúc kết thành phương châm nổi tiếng bám thắt lưng địch mà đánh — nhằm vô hiệu hóa hoàn toàn ưu thế hỏa lực pháo binh và không quân của đối phương.

Suốt từ trưa đến chiều tối ngày 18 tháng 8 năm 1965, những cuộc giao tranh cận chiến ác liệt đã diễn ra giành giật từng bờ hào, từng khóm tre tại thôn Lộc Tự, thôn An Cường và sườn đồi Ngọc Hương.

Phối hợp chặt chẽ giữa chủ lực và du kích

Một nhân tố quyết định khác tạo nên hiệu suất chiến đấu phi thường trong chiến thắng Vạn Tường là sự phối hợp tác chiến ăn ý như một cơ thể thống nhất giữa bộ đội chủ lực Trung đoàn 1 Quân khu 5, bộ đội địa phương Đại đội 21 tỉnh Quảng Ngãi và lực lượng dân quân du kích xã Bình Hải.

Trong suốt ngày 18 và ngày 19 tháng 8 năm 1965, khi các đơn vị chủ lực tập trung hỏa lực bẻ gãy các mũi đột kích bằng xe bọc thép M113 tại thôn Lộc Tự và đồi Ngọc Hương, các tổ du kích xã Bình Hải đã phân tán bám trụ khắp các lũy tre làng để bắn tỉa, quấy rối và gài mìn tiêu hao sinh lực đối phương.

Thế trận lòng dân hun đúc nên chiến thắng Vạn Tường

Đằng sau bản lĩnh thép của những người lính chiến đấu trên chiến hào lửa đạn là cả một hậu phương lòng dân vững chắc của mảnh đất Bình Sơn kiên cường — cội nguồn sức mạnh nhân văn sâu xa làm nên chiến thắng Vạn Tường bất diệt.

Hệ thống làng chiến đấu liên hoàn xã Bình Hải

Trước khi bước vào trận đọ sức lịch sử ngày 18 tháng 8 năm 1965, nhân dân các thôn Vạn Tường, thôn Lộc Tự, An Cường, Phước Thiện thuộc xã Bình Hải đã bỏ ra hàng vạn ngày công lao động đào đắp nên một hệ thống làng chiến đấu liên hoàn vô cùng kiên cố.

Chính hệ thống công sự làng chiến đấu được xây dựng từ mồ hôi, công sức của nhân dân xã Bình Hải đã trở thành lá chắn vững chãi che chở cho cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 1 Quân khu 5 trước hàng ngàn quả đạn đại bác từ Hạm đội 7 và bom napalm của máy bay phản lực trong buổi sáng mở màn cuộc hành quân Starlite.

Hậu phương nhân dân Bình Sơn tiếp sức chiến trường

Trong suốt những giờ phút cam go nhất của trận đánh ngày 18 tháng 8 năm 1965, giữa tiếng gầm rú của máy bay và khói lửa mịt mù trên khắp cánh đồng xã Bình Hải, hàng trăm cụ già, phụ nữ và thiếu nhi thôn Vạn Tường, thôn Lộc Tự vẫn bất chấp hiểm nguy để sát cánh phục vụ bộ đội chiến đấu.

Sức mạnh đoàn kết quân dân một lòng vì khát vọng bảo vệ sự sống bình yên của xóm làng và nền hòa bình, độc lập của Tổ quốc chính là cội nguồn tinh thần cao đẹp nhất tỏa sáng từ chiến thắng Vạn Tường.

Mốc thời gian ngày 18–19/08/1965Diễn biến tác chiến trọng tâm tại chiến trường Vạn TườngĐịa điểm gắn liền tại xã Bình HảiKết quả chiến đấu & Nghệ thuật quân sự
Từ 05 giờ 30 – 06 giờ 30 ngày 18/08/1965Pháo hạm từ biển Đông và máy bay phản lực bắn phá dọn bãi; tàu đổ bộ đưa quân và xe thiết giáp lên bờBãi biển An Cường, thôn Phước Thiện và thôn Vạn TườngQuân và dân Bình Sơn bám trụ vững vàng trong hệ thống hầm ngầm và giao thông hào liên hoàn
Từ 07 giờ 00 – 10 giờ 30 ngày 18/08/1965Bẻ gãy mũi tiến công cơ giới đường biển; trực thăng đổ bộ xuống các điểm cao phía tây bị đánh phủ đầuKhu vực thôn Lộc Tự, Nam Yên và sườn đồi Ngọc HươngBắn cháy hàng loạt xe bọc thép M113, bắn rơi nhiều trực thăng ngay khi vừa chạm đất đổ quân
Từ 11 giờ 00 – 17 giờ 30 ngày 18/08/1965Các tiểu đoàn của Trung đoàn 1 Quân khu 5 và du kích xuất kích đánh gần, chia cắt các cụm quân cơ độngChiến hào thôn Lộc Tự, đồi tranh và trục đường liên thôn xã Bình HảiPhát huy lối đánh cận chiến bám sát đối phương, làm tê liệt ưu thế pháo hạm và không quân
Đêm 18/08 – Rạng sáng 19/08/1965Quần chúng nhân dân hỗ trợ tải thương, tiếp đạn và dẫn đường cho bộ đội chủ lực bí mật cơ động rút quânVùng ven sông Trà Bồng và các xã phía tây huyện Bình SơnBảo toàn trọn vẹn lực lượng chủ lực sau khi đã giáng đòn phủ đầu nặng nề vào cuộc hành quân Starlite
Ngày 19/08/1965Du kích xã Bình Hải và bộ đội địa phương tiếp tục bám trụ đánh tỉa, buộc đối phương kết thúc cuộc hành quânToàn địa bàn bán đảo Vạn Tường (huyện Bình Sơn, Quảng Ngãi)Hoàn thành thắng lợi chiến thắng Vạn Tường, loại khỏi vòng chiến khoảng 900 quân và 22 xe thiết giáp
Hiện vật xác xe tăng và xe bọc thép bị bắn cháy được bảo tồn nguyên trạng tại điểm di tích thôn Lộc Tự thuộc Chiến thắng Vạn Tường
Hiện vật xác xe tăng và xe bọc thép bị bắn cháy được bảo tồn nguyên trạng tại điểm di tích thôn Lộc Tự thuộc Chiến thắng Vạn Tường

Tầm vóc thời đại và di tích chiến thắng Vạn Tường

Vượt lên trên khuôn khổ của một trận phản công chống càn thắng lợi trên chiến trường Khu 5, chiến thắng Vạn Tường tháng 8 năm 1965 đã tạo nên tiếng vang chấn động khắp cả nước và dư luận quốc tế, giải đáp trọn vẹn câu hỏi chiến lược của thời đại và mở ra cao trào chiến đấu bảo vệ Tổ quốc trên khắp miền Nam.

Tiếng vang lịch sử sánh ngang trận thắng Ấp Bắc

Khi tin chiến thắng từ mảnh đất Bình Sơn, Quảng Ngãi truyền ra Thủ đô Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng Trung ương Đảng đã gửi thư khen ngợi nhiệt liệt cán bộ, chiến sĩ và đồng bào Vạn Tường.

Tiếp nối truyền thống quật cường từ phong trào Cần Vương đánh chiếm tỉnh thành Quảng Ngãi năm 1885 của thủ lĩnh Lê Trung Đình, cuộc khởi nghĩa Ba Tơ năm 1945 và khởi nghĩa Trà Bồng năm 1959, chiến thắng Vạn Tường một lần nữa khẳng định sức mạnh vô địch của thế trận lòng dân.

Quần thể Bảo tàng và Di tích Quốc gia hôm nay

Để lưu giữ muôn đời ký ức hào hùng của trận đánh mở đầu thắng Mỹ trên đất Quảng Ngãi, năm 1982, Bộ Văn hóa (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ban hành quyết định công nhận Quần thể di tích chiến thắng Vạn Tường tại xã Bình Hải, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Nằm ở vị trí trung tâm của quần thể di tích là Bảo tàng Chiến thắng Vạn Tường và Tượng đài Chiến thắng Vạn Tường uy nghiêm hướng ra biển Đông, nơi trưng bày hàng trăm bức ảnh tư liệu lịch sử, sa bàn điện tử tái hiện toàn cảnh trận đánh cùng các hiện vật vũ khí của quân và dân Quảng Ngãi. Ngày nay, vùng đất Vạn Tường năm xưa đã trở thành một phần quan trọng nằm trong Khu kinh tế Dung Quất năng động của tỉnh Quảng Ngãi, kết nối cùng các thắng cảnh biển tươi đẹp như bãi biển Mỹ Khê Quảng Ngãi và biểu tượng núi Thiên Ấn Quảng Ngãi tạo nên diện mạo phát triển hòa bình, thịnh vượng. Trên hành trình số hóa và lan tỏa giá trị lịch sử văn hiến quê hương, chuyên trang Quảng Ngãi NSSC trân trọng giới thiệu hồ sơ bách khoa toàn diện về chiến thắng Vạn Tường, góp phần bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức dựng xây quê hương đất nước trong thời đại mới.

Chia sẻ:
QC

NSSC Quảng Ngãi

quangngai.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Quảng Ngãi.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lịch sử Quảng Ngãi.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất